世界语详解语法 分词

世界语详解语法

第21章  分词

分词是将动作或状态表现为其主语或宾语的性质的词。分词通过特殊的分词后缀构成。分词后缀有六个:三个主动的(ANT, INT, ONT),三个被动的(AT, IT, OT)。

21.1 分词用作形容词

主动分词将动作或状态表现为其主语的修饰语:

ANT            动作进行中,尚未结束         leganta   还在阅读的

INT              动作进行后,已经结束         leginta   先前阅读过的

ONT            动作进行前,尚未开始         legonta  稍后将要阅读的

  • Viro, kiu ankoraŭ legas, estas leganta viro.  还在阅读的人是leganta viro。
  • Viro, kiu antaŭe legis, estas leginta viro.  先前阅读过的人是leginta viro。
  • Viro, kiu poste legos, estas legonta viro.  稍后将要阅读的人是legonta viro。

被动分词将动作或状态表现为其宾语的修饰语:

AT        动作进行中,尚未结束         legata     还在被阅读的

IT          动作进行后,已经结束         legita     先前已被阅读过的

OT        动作进行前,尚未开始         legota    稍后将要被阅读的

  • Libro, kiun oni ankoraŭ legas, estas legata libro.  还在被阅读的书是legata libro。
  • Libro, kiun oni antaŭe legis, estas legita libro.  先前被阅读过的书是legita libro。
  • Libro, kiun oni poste legos, estas legota libro.  稍后将要被阅读的书是legota libro。

被动分词只有在可以有宾语的动作上才有可能。例如,不可能说*okazata*,因为okazi永远不可能有宾语。所有带IĜ后缀的动词都是不及物的。因此,*…iĝata*, *…iĝita*和*…iĝota*永远是不可能的。

分词中的元音跟动词词尾AS, IS和OS(§20.1.1)中的元音相同。意思也非常相似,但是不完全相同。AS主要表示动作的现在时间,而ANT和AT则表示动作的持续或重复。IS表示动作在现在之前发生,而INT和IT则表示动作有可能在另一个动作之前就已完成。OS表示现在之后的时间,而ONT和OT则表示动作开始前的状态,常常带有细化变化,如人们意欲做该动作、计划要做该动作或该动作即将发生:

  • Li skribas.  他(在)写字。◇“书写”现在或习惯性地发生。
  • Tiam li estis skribanta en sia ĉambro.  当时,他正在房间里写字。◇“书写”当时在进行中。
  • La letero estis skribata en la paŭzo.  中间休息时,那封信正在被(人)写。[意即]中间休息时有人写信。◇中间休息时,“书写”在进行。
  • Janjo havis en tiu nokto dormon maltrankvilan kaj interrompatan. 那天夜里,雅娜睡觉很不平稳,老被吵醒。◇睡眠反复地中断。
  • Li skribis.  他写过字。◇“书写”早于现在发生。
  • Kiam li estis skribinta la leteron, li foriris.  他写完信以后就离开了。◇“书写”结束后,他就离开了。
  • Li sendis la skribitan leteron al sia amiko.  他把写好的信寄给了朋友。◇“写信”早于“寄信”发生。
  • La letero estis skribita en la paŭzo.  中间休息时,信(被)写好了。◇“书写”未发生在休息之前,但是在休息期间“书写”结束了。因此,信是在休息期间写好的。
  • Li skribos.  他将要写字。◇“书写”稍后将发生。
  • Li estis skribonta la leteron, sed devis subite foriri.  他正要写信,却必须突然离开。◇“书写”已被打算,但是没有发生。
  • Sur la tablo kuŝis aro de legotaj leteroj.  桌上摆满了将要(被)阅读的信件。◇这些信件等待被阅读。有人本该阅读它们,但是这件事尚未做。

【说明】有些人开始尝试与US词尾相对应的分词*UNT*和*UT*:*skribunta viro* = “viro, kiu skribus”, *skributa letero* = “letero, kiun oni skribus”。但是,这些分词不是正式世界语的组成部分。如果使用它们,则常常不能被理解。只有在开玩笑的用法中,它们才会被容许。

21.2 分词用作副词

带E词尾的分词表示与句子主语有关的附加动作。人们不说两个句子(一句一个动作),而是将这两个句子合二为一:

  • Li legis sian libron kaj manĝis samtempe pomon. → Manĝante pomon li legis sian libron.  他一边吃苹果一边看书。◇“吃”与“阅读”同时进行。
  • Li faris sian taskon. Poste li iris hejmen. → Farinte sian taskon li iris hejmen.  完成任务以后,他回家了。◇“完成任务”在他回家之前结束。
  • Li intencis skribi leteron. Tial li kolektis siajn skribilojn. → Skribonte leteron li kolektis siajn skribilojn.  写信之前,他把文具集中在一起。◇“写信”已有计划,但是在其开始前,“集中文具”先行发生。
  • Ili laboris. Samtempe la mastro rigardis ilin. → Ili laboris rigardate de la mastro.  他们在老板的注视下干活。◇“干活”与“注视”同时发生。
  • Mi tute ne atendis lin, sed li tamen venis al mi. → Li venis al mi tute ne atendite.  没有料到他来到了我这里。◇“(没有发生的)预料”原本会早于他的“到来”。
  • Oni preskaŭ kaptis lin, sed li forkuris. → Kaptote, li forkuris.  快要被抓住时,他逃跑了。◇当“逃跑”发生时,“抓住”就在即刻的未来。

这样的合成句在书面语中最为常见。它们以非常密集和稍有难度的形式,表示多个事物之间的复杂关系。口语常以更多的词来表达此类事物。

在此类句子中,副词分词根据意思必须是谓语的主语的修饰语:

  • Farinte la taskon li iris hejmen.  完成任务以后,他回家了。◇“他”完成了任务。
  • Ili laboris rigardate.  他们在别人的注视下干活。◇“他们”被人注视。

因此不要说:*Promenante sur la strato venis subite ideo al mi en la kapon.* 谓语venis的主语是ideo(想法)。句子的意思因而是“‘想法’正在街上散步”,而这很可能不是被期待的意思。必须说:Promenante sur la strato mi subite ekhavis ideon en la kapon. 或者:Kiam mi promenis sur la strato, venis subite ideo al mi en la kapon. 我在街上散步时,突然有了一个想法。

21.3 分词用作名词

带O词尾的主动分词表示动作或状态的意义主语。带O词尾的被动分词表示意义宾语。依据特别的规则,O分词通常表示人:

  • skribanto  正在写字的人
  • skribinto  先前写字的人;写过字的人
  • skribonto  稍后将要写字的人
  • amato  被爱着的人;情人
  • amito  先前被爱的人;被爱过的人
  • amoto  稍后将要被爱的人
  • Kiam Nikodemo batas Jozefon, tiam Nikodemo estas la batanto kaj Jozefo estas la batato.  当尼可德姆打约瑟夫时,这时尼可德姆就是打人者,约瑟夫是被打者。
  • La fuĝintoj kolektiĝis sur la kampo. → La personoj, kiuj antaŭe fuĝis…  难民们聚集在野外。
  • La juĝotoj staris antaŭ la juĝisto. → La personoj, kiujn oni intencis juĝi…  将要受审的人站在了法官面前。

不要加后缀UL(§27.30),因为O分词本身就表示人。

有时,O词尾的分词表示执行某项功能的非人事物:

  • dividanto  划分者;(数学上的)除数
  • dividato  被划分者;(数学上的)被除数

如果不涉及到人,而是事物,则要加上后缀AĴ(§27.3):skribitaĵo, legataĵo, plenumitaĵo, plaĉantaĵo。但是,在有了AĴ时,分词后缀常常就是多余的。通常情况下,skribaĵo, legaĵo, plenumaĵo, plaĉaĵo 等就已足够了。

通常可以从表示人的名词构成形容词,表示“与此人有关的”意思。这对于名词分词来说是不可能的,因为A分词具有其他意思:

  • novulo → novula kurso  = kurso por novuloj  新手讲习班
  • komencanto → komencanta kurso = *kurso, kiu komencas (ion)*  ◇因此,不能将komencanta kurso用于“kurso por komencantoj 初学者讲习班”的意思,而必须准确地说kurso por komencantoj。不可能使用形容词。

【说明】Esperanto(带大写)原为分词,意思是“希望者”,但是,现在它是语言的名称“世界语”,不再被视为分词。因此,可以构成形容词Esperanta  世界语的。然而,esperanto(带小写)一词仍为分词,意思仍为“希望者”。

21.4 合成的动词形式

借助助动词esti和各种分词,可以非常精确地表达语气、时间、进行、完成等的各种细化变化。带AS, IS, OS, US和U的简单动词(§20)一般更可取,但是,当人们想要详细表现一个动作时,可以使用合成形式。原则上可以将esti的所有形式(esti, estas, estis, estos, estu, estus)与所有六个分词一起连用;原则上给出36种可能的动词合成形式。可是,这些形式中的某一些实际上几乎是不可能使用的,因为它们表达了过于奇怪或过于特别的细化变化。另一些形式所表示的细化变化确实需要,但是,常常有其他更合适的表达方式来表示。以下仅仅是若干例子:

  • Li estas leganta libron.  他在读书。◇他的“读书”现正在进行。
  • Li estis leganta libron.  (当时)他在读书。◇他的“读书”当时在进行。
  • Li estos leganta libron.  (到时)他将会在读书。◇他的“读书”到时将要进行。
  • Li estas leginta libron.  他读完了书。◇他的“读书”现在已是过去的事情。
  • Li estis leginta libron.  (当时)他读完了书。◇他的“读书”当时已是过去的事情。
  • Li estos leginta libron.  (到时)他将读完了书。◇他的“读书”到那时将已是过去的事情。
  • Li estus leginta libron, se…  如果……,他就会读完了书。◇如果……,他的“读书”就会是过去的事情。
  • Li estis legonta libron.  (当时)他正要读书。◇当时他已为稍后的“读书”做好准备。
  • Li volas esti legonta libron.  他想要准备去读书。◇他想要为稍后的“读书”做好准备。
  • La libro estas legata.  那本书正在被读。◇“读书”现在正在进行。
  • La libro estos legata.  那本书将在被读。◇“读书”到时将在进行。
  • La libro estus legata, se…  如果……,那本书就会被读。◇如果……,“读书”就会进行。

合成的ANT形式很少需要用到,它们强调表示某事在另一事发生时正在进行。通常情况下,简单动词已足够。偶尔可以使用(ĝuste) tiam来强调同时性。合成的INT形式较为常用,它们可以有助于表示一个动作发生在另一个动作之前。然而,很多情况下,上下文足以很好地表示这一点。在需要时,带有jam, antaŭe, ĵus, post kiam或antaŭ ol的说法可以辅助。合成的ONT形式可以用来表示即将进行的或打算进行的动作。Baldaŭ和各种动词也可以表示这一点,而且常常更清楚。

合成的IT形式与合成的INT形式稍有不同。合成的INT形式始终表示发生在另一个动作之前的某个动作,合成的IT形式表示动作的完成或已给出结果的动作。IT形式确实可以表示早于另一时间的某个时间,但是常常也并非如此:

  • Tiam li estis eltrovinta la veron.  当时,他已查出了事实真相。◇“查出事实真相”一定发生在当时之前。如果要表达动作就在当时完成,就要用简单动词:Tiam li trovis la veron. 当时他发现了事实真相。
  • Tiam la vero estis eltrovita.  当时,事实真相已被查出。◇根据上下文,“查出事实真相”就在当时或在当时之前完成。用于被动动作的动词简单形式不存在,但是可以使用带主语oni的句子:Tiam oni trovis la veron. 当时(人们)查出了事实真相。

IT形式是表示更早的动作,还是表示已完成的动作,有时可能会产生误解。这时就要通过可以清楚表示时间的附加用语来自助。然而在实践中,此类说明很少需要:

  • Kiam via domo estis konstruata, mia domo estis jam longe konstruita.  当你的房子在建时,我的房子早已建好。◇与estis konstruata相比较,estis konstruita是先时发生的。
  • Antaŭe ni iradis en la lernejon kaj iom lernis, kaj poste ni estis konfirmitaj. 先前我们上学学习,后来我们获得了认可。◇与iradis和lernis相比较,estis konfirmitaj是后时发生的。

有时,代之以使用esti+分词,人们直接将分词动词化,就像经常直接将其他形容词动词化一样:estas leganta → legantas, estis legonta → legontis, estus leginta → legintus, estas legata → legatas, estos legita → legitos, 等。

这样的形式是完全符合逻辑的、规则的,但是很遗憾,它们在实践中很难被理解。诸如legintos等词似乎在过于合包的形式中内含了过多的信息。当一般的动词简单形式(legis, legos等)不能使用时,规范的带esti的合成形式在那些罕见的场合中是更为合适的。

若干此类缩略形式确实在实践中进入使用,特别是INTUS形式为人所接受。简单的US形式是完全无时间性的,但是许多人将US动词感觉为现时的,并且总是在说到过去时使用INTUS:

  • Se mi sciintus tion, mi agintusalie. = Se mi estus sciinta tion, mi estus aginta alie.  如果我(事先)知道的话,我就会另外行动了。◇可以更为简单地说:Se mi (tiam antaŭe) scius tion, mi (tiam) agus alie.

ATAS形式也很常用:

  • Bezonatas novaj fortoj en nia organizo. = Estas bezonataj…  我们的组织需要新生力量。
  • Serĉatas nova redaktisto por la revuo. = Estas serĉata…  正在为刊物寻找新编辑。

21.5 被动态

带及物动词的句子可以从主动态(常规句子)转化为被动态。被动态如同呈现动作的逆向方式。将句子变为被动态时,会发生三个变化:

  • 宾语变为主语(并且失去N词尾)。
  • 谓语变为合成动词:esti+被动分词。
  • 主动态的主语消失或变为de状语。
  • La knabino vidas la domon.  女孩看见了房子。

la domon → la domo

vidas → estas vidata

la knabino → de la knabino

→ La domo estas vidata de la knabino.  房子被女孩看见。

  • Li batis sian hundon per bastono.  他用棍子打狗。

sian hundon → lia hundo

batis → estis batata

li 可以消失

→ Lia hundo estis batata per bastono.  他的狗被(用)棍子打。

人们使用被动态来将注意力从主动态的主语移至动作,曾经的宾语(新的主语)也获得了更多的注意。当谈论非常一般的事物时,或者当主动态的主语几乎不存在时,常常就使用被动态。

如果想要在被动句中保留主动态原来的主语,就必须使用介词de(§10.3.4):

  • Ĝi estis trovita de mia frato. = Mia frato trovis ĝin.  它是被我兄弟发现的。
  • La piano estas ludata de vera majstro. = Vera majstro ludas la pianon.  钢琴由一位真正的大师在弹奏。

介词de有许多意思,但是用于被动分词时,de通常总是表示施动者。然而,如果有可能引起误解的话,可以使用fare de:

  • Ĝi estis forprenita fare de mi. = Mi forprenis ĝin.  它是被我拿走的。

如果被动句中的主语是从句、不定式或数量副词(或表示数量的副词性小品词)的话,被动分词必须有E词尾:

  • Oni interkonsentis, ke mi faru tion.. → Estis interkonsentite, ke mi faru tion.  经过相互约定,我去做那件事。
  • Oni ordonis al mi fari tion. → Al mi estis ordonite fari tion.  我被命令去做那件事。
  • Oni parolas multe pri tio. → Pri tio multe estas parolate.  有关那件事正在谈论。

有时,及物动词没有宾语而出现在句中。如果将此类句子变为被动,结果是无主语的被动句。这时,分词也要有E词尾:Oni parolis pri tio. → Pri tio estis parolate. 关于那件事已经谈论过。

21.5.1 被动态——分词的选择

被动态中分词的选择取决于人们想要表达的事物。如果关注的是动作的渐渐进行,或者说的是动作的重复,那么就选用AT分词。如果动作的完成或结果更为重要,那么就选用IT分词。如果说的是动作之前的状态,那么就选用OT分词。

AT        进行或重复

IT          完成或结果

OT        动作之前的状态

当在AT和IT之间犹豫不决时,可以使用检验用语来找出哪一个细化变化更合适:

如果可以加上iom post iom, plu kaj plu或ree kaj ree而完全不改变意思,则AT是合适的,因为iom post iom和plu kaj plu强调进行,而ree kaj ree则强调重复。

如果可以加上definitive而不破坏意思,则IT是合适的,因为definitive强调完成或达到结果。

  • Ŝi amis kaj estis [plu kaj plu] amata.  她爱着并(持续)被爱着。
  • Dum la teatraĵo estis [iom post iom] montrata, okazis strangaj aferoj en la salono.  随着戏的(渐渐)演出,大厅里发生了几件奇怪的事情。
  • Tiu ĉi komercaĵo estas ĉiam volonte [ree kaj ree] aĉetata de mi.  这件商品总是被我(一再地)自愿购买。
  • Mi sciigas, ke de nun la ŝuldoj de mia filo ne estos [ree kaj ree] pagataj de mi.  我告知(某人),从现在起我儿子的债务将不归我(反复)偿还了。
  • Estu trankvila, mia tuta ŝuldo estos [definitive] pagita al vi baldaŭ.  请放心,我的全部债务不久将偿还给你。
  • Georgo Vaŝington estis [definitive] naskita la dudek duan de Februaro de la jaro mil sepcent tridek dua.  乔治·华盛顿生于1732年2月22日。

某些动词具有两个不同的意思,分词的选择取决于该两个意思中被指向的那一个。经典的例子是动词okupi,该词的意思可以是“占领”或是“占据”。“占领”通常是瞬间的动作,因此,主要是动作的完成令人关注。然而,“占据”是持续较长的事情,因此,通常是动作的持续更令人关注。可是,“占领”之后接着就是“占据”,“占据”通常发生在“占领”之前。因此,常常可以要么使用AT形式、要么使用IT形式,对于okupi来说没有什么实际区别:

  • Mi estas tre okupata de mia laboro.  我工作非常忙。◇我的工作现在(持续地)“占据着我”,因为它之前“占领了我”。
  • Mi estas tre okupita de mia laboro.  我工作非常忙。◇我的工作(确实)“占领了我”,因此它现在“占据着我”。

另一个例子是动词kovri:

  • Li kovris la plankon per tapiŝo.  他用地毯覆盖了地板。→ La planko estis kovrita (de li) per tapiŝo.  地板(被他)用地毯覆盖了。◇这里说的是“覆盖地板”动作的最终结果。
  • Tapiŝo kovris la plankon.  地毯覆盖了地板。→ La planko estis kovrata de tapiŝo.  地板被地毯覆盖了。◇这里说的是“躺在地板上”动作的渐渐进行。

最为常见的是,人们将IT形式用于okupi和kovri这样的动词上,但是,人们又根据意欲表达的概念进行自由选择。

有时,当动作仅仅是理论上的、不一定会实现的可能性时,或者当动作被否定时,或者如果上下文以某种方式抹去完成概念的话,人们偏爱使用AT分词:

  • Ĉi tiu verko devas esti eldonata nun aŭ neniam.  这部著作必须现在出版,或者永不出版。◇说到“出版”的义务,主要是出版工作的开始。“出版”是否会完成,不得而知。
  • Ili volas, ke tia aŭ alia ŝanĝo estu farata jam nun.  他们希望这样或那样的改变现在就能做出。◇“改变”是否会完成,不得而知。
  • La unueco de Esperanto neniam estos rompata.  世界语的统一性永远不会被打破。◇“打破”永远不会完成。
  • Eĉ vulpo plej ruza fine estas kaptata. 〈谚语〉就是最狡猾的狐狸最终也会被抓住。/狐狸再狡猾也斗不过好猎手。◇说的是永远有效的原理,持续性的概念因而变得比完成的概念更为重要。但是,也有可能将IT 形式用在此类句中。人们可以根据意欲表达的细化变化而进行自由选择。

通常将AT用于重复的动作,因为重复过程收到关注,但是,有时也可以集中在每一个单独重复的完成上,进而使用IT。如果要表示重复的准确数量,则完成的概念变得更加重要,这时,一般就使用IT形式:

  • Dum la milito tiu vilaĝo estis ofte prirabata kaj bruligata.  战争期间,那个村子经常被掠夺和烧毁。
  • Dum la milito tiu vilaĝo estis kvarfoje prirabita kaj bruligita.  战争期间,那个村子四次被掠夺和烧毁。

【说明】有些世界语者不接受上述有关选择AT和IT的原则。依据这些世界语者,AT的意思应该改为“就在那时”,IT的意思依据他们应该只是“在那时之前”。他们使用这样的句子:*Mi estis naskata en Januaro.* *La ŝlosilo estis perdata hieraŭ.* *Subite li estis trafata de kuglo.*这样的说法习惯上称为“AT风格”(也叫“时态风格”)。在规范的世界语中,在此类句子中使用IT,因此,常用“IT风格”的说法(也叫“体风格”)。《世界语基础》中的三个范句无疑决定了有关IT风格和AT风格的问题:

  • Georgo Vaŝington estis naskita la dudek duan de Februaro de la jaro mil sepcent tridek dua.  乔治·华盛顿出生于1732年2月22日。
  • Li sentis sin tiel malfeliĉa, ke li malbenis la tagon, en kiu li estis naskita.  他感到如此悲伤,以致于诅咒他出生的日子。
  • Mia onklo ne mortis per natura morto, sed li tamen ne mortigis sin mem kaj ankaŭ estis mortigita de neniu; unu tagon, promenante apud la reloj de fervojo, li falis sub la radojn de veturanta vagonaro kaj mortiĝis.  我的叔叔不是自然死亡,但他不是自杀,也不是被人所杀。有一天,他在铁轨边散步时,跌倒在驶来的火车车轮下,死去了。

 

 

中国世界语网站绿网
Verda Reto
la ĉina esperanta retejo
http://reto.cn
http://verdareto.com

返回世界语详解语法目录

阅读次数 180 legintoj

发表评论 Respondi

电子邮件地址不会被公开。 Retpoŝta adreso ne estos publikigita.