世界语详解语法 词表词

世界语详解语法

第11章  词表词

在世界语中有45个被称为词表词的小品词,因为人们可以依据相似的形式和相似的意思将它们排列成表。

可以说,每一个词表词都由首部和尾部组成,但是不要将词表词视为合成词。词表词的组成部分构成单独的闭合系统,通常情况下不要将其与世界语的普通词素相混。

11.1 首部

KI-        疑问词,关系词,感叹词

TI-         指示词

I-           不定词

ĈI-        全包词

NENI-   否定词

11.2 尾部

-U          个体

-O          事物

-A          性质,种类

-ES        物主(意义宾语,意义主语)

-E          地点

-AM      时间,次数(状况,条件)

-AL       原因

-EL       方式,程度

-OM      数量(强调的程度)

有些词表词的尾部类似于普通词尾,但是意义却不同:

  • 普通的名词O词尾(§3)和词表词的O部分意义几乎相同,但是O尾词表词通常不跟词尾J(§6)。
  • 普通的词尾U是动词词尾,表示意愿式/命令式(§20.1.2),而词表词的U部分表示个体——完全是两回事。
  • 普通的形容词词尾A是一般的修饰性词尾(§4)。它常常表示性质和特征,但是也可以表示归属、关系、个性等。词表词的A部分只表示性质和种类
  • 普通的副词词尾E(§5)可以表示方式、时间、地点、度量、状况及其他意义。词表词的E部分始终只表示地点

11.3  KI首词表词

KI首词表词主要用作疑问词(§16)和关系词(§23.3),但是也用作感叹词

  • Kio estas tio?  那是什么?◇疑问词kio。
  • Kiu kuraĝas rajdi sur leono?  谁敢骑狮子?◇疑问词kiu。
  • Kiel vi fartas?  你(身体)好吗?◇疑问词kiel。
  • Fremdulo, diru, kiu kaj el kie vi estas.  陌生人,请说一下你是谁、从哪里来。◇疑问词kiu和kie。
  • La fera bastono, kiu kuŝis en la forno, estas nun brule varmega.  炉中的铁棒现在烧得滚烫。◇关系词kiu。
  • Kiam mi venis al li, li dormis.  我去他那里时,他在睡觉。◇关系词kiam。
  • Li estas tiu, kies monon vi prenis.  他就是你拿了他钱的那位。◇关系词kies。
  • Kia granda brulo!  多大的火灾啊!◇感叹词kia。
  • Fi, kiel abomene!  呸,多么恶心啊!◇感叹词kiel。
  • Kion mi vidas!  我看到了什么!◇感叹词(及疑问词)kio。

11.3.1 小品词ajn

副词性小品词ajn强调地表示不确定性或无关紧要。Ajn主要是与表关系的KI首词连用,但是也与I首词和ĈI首词、有时也与NENI首词连用。Ajn总是位于有关词表词之后:

  • Mi kondukos vin al ŝi, kie ajn ŝi estos trovebla!  不管她在什么地方,我都可以领你去她那里。◇她在何处无关紧要。
  • Kiu ajn ŝi estos, mi deziras al ŝi feliĉon!  且不管她是谁,我都祝愿她快活!◇她是谁无关紧要。
  • Mi donis solenan promeson, ke mi silentos, ĝis mi revenos, kiam ajn tio ĉi fariĝos.  我郑重答应过,这事无论何时发生,我都将保持沉默直到我回来为止。
  • Ĉiam ajn vi estas bonvena ĉe mi.  任何时候都欢迎你来我这里。◇你想来时就来。
  • Kial ŝi forlasis tiun lokon, en kiu ŝi havis ian ajn eblon, por ion ajn laborenspezi?  她为什么离开那个地方?她在那里是有任何可能取得任何劳动收入的。◇没有那个地方就完全没有可能性。
  • Nenion ajn mi diros.  我将什么也不说。◇绝对不说。

由于受到民族语的影响,柴门霍夫有时在ajn前面使用KI首关系词,而使用ĈI首词或I首词也许更符合逻辑。如果不是引导从句,ĈI首词或I首词更可取:Mi konsentas akcepti kian ajn pagon. 更好:… ĉian ajn pagon或… ian ajn pagon. 我同意接受任何酬报。

11.4  TI首词表词

TI首词表词是指示词。大多数情况下,它们表示先前说过的或稍后要说的某事物。它们也可以指向直接看到的或听到的某事物:

  • Mi volas, ke tio, kion mi diris, estu vera.  我希望我所说的是真的。◇Tio表示先前说过的事情。
  • Tio estas mia hejmo.  那就是我的家。◇Tio表示看到的某物(可能伴有手指指向)。
  • Li estas tiel dika, ke li ne povas trairi tra nia mallarĝa pordo.  他这么胖,穿不过我们的窄门。◇Tiel指向后续的ke从句。
  • Kio estas, kio vin tiel afliktas?  使你如此苦恼的是什么?◇Tiel指向看到的或听到的事情。
  • Ŝi estis en tiu momento tre bela.  她在那一刻非常漂亮。◇Tiu指向先前提到的时刻。
  • Tiu ĉi malfreŝa pano estas malmola, kiel ŝtono.  这块发臭的面包硬得像石头。◇Tiu指向在场的事物(发臭的面包)。

11.4.1 小品词ĉi

可以给TI首词表词添加小品词ĉi,表示接近说话人。Ĉi可位于词表词之前或之后。Ĉi不可以采用词尾。简单的TI首词表词永远表示不完全接近说话人的某事物。“TI首词表词+ĉi”表示接近说话人的某事物:

  • tie  在那里 → tie ĉi, ĉi tie  在这里(离我近)
  • tiu domo  那座房子(离我远) → tiu ĉi domo, ĉi tiu domo  这座房子(离我近)
  • tio  那,那个事物(离我远) → tio ĉi, ĉi tio  这,这个事物
  • tiel  以那种方式,那样 → tiel ĉi, ĉi tiel  以(我所表示的)这种方式,这样

Ĉi tiam或tiam ĉi实际上不使用,而使用nun。

Ĉi是单独的词,不要使用分隔符。不要写成:*ĉi-tiu*, *tiu-ĉi*, *ĉi-tie*, *tie-ĉi*, *ĉio-ĉi*等,而要写成:ĉi tiu, tiu ĉi, ĉi tie, tie ĉi, ĉio ĉi等。

但是,人们常常从含有小品词ĉi的句成分构成形容词或副词。这时,整个短语变成了一个词(§26.6)。通常情况下,TI首词表词消失了。为使意思清楚,这时人们习惯上在ĉi之后加分隔符:ĉi tie → ĉi-tiea 这里的,en tiu ĉi nokto → ĉi-nokte 在今天夜里,sur ĉi tiu flanko → ĉi-flanke 在这边,la somero de tiu ĉi jaro → la ĉi-jara somero 今年夏天。

11.5  I首词表词

I首词表词指代未特指的或未知的事物:

  • Ŝi ricevis ion por manĝi kaj por trinki.  她收到了吃和喝的东西。◇没有说她收到了什么东西。
  • Venis iuj personoj, kiujn mi ne konas.  来了几个我不认识的人。◇不知道那几个人是谁。
  • Ili iam revenos.  他们会在某个时候回来。◇时间点未知。
  • Hodiaŭ estas ies tago de naskiĝo.  今天是某个人的生日。◇没有说那是谁的生日。

11.6  ĈI首词表词

ĈI首词表词具有全包的、总括的意义:

  • Li faris ĉion per la dek fingroj de siaj manoj.  他用自己双手的十指做完了一切。◇Ĉio表示他所做事情的全部。
  • Ĉiu homo amas sin mem.  每个人都爱自己。◇不存在这一点对其无效的人。
  • Tiuj ĉi du amikoj promenas ĉiam duope.  这两个朋友总是一起散步。◇Ĉiam表示不存在他们不一起走的情况。
  • Ĉie regis ĝojo.  到处都是喜气洋洋。◇不存在无喜之处。

有时,人们在ĈI首词表词之前或之后使用小品词ĉi:ĉio  一切 → ĉio ĉi, ĉi ĉio  所有这一切。

11.7  NENI首词表词

NENI首词表词具有否定意义:

  • La tempon venontan neniu ankoraŭ konas.  尚无人知道未来的时间。◇Neniu表示不存在知道未来时间的人。
  • Mi neniel povas kompreni, kion vi parolas.  我怎么也听不懂你说的话。◇Neniel表示不存在我能够听懂你的方式。
  • Kiam mi ien veturas, mi neniam prenas kun mi multon da pakaĵo.  我出行时,从不随身带许多行李。◇Neniam表示我一次也不带许多行李去旅行。

NENI首词表词足以否定全句(§15)。

11.8  U尾词表词

kiu         询问多个已知的人、物或事情之一的身份情况。

tiu          表示多个已知的人、物或事情中确定的一个。

iu           表示未知的或不定的个别人、物或事情。

ĉiu         单独地、无例外地表示一组人、物或事情中的个体。

neniu     否定一组人、物或事情中的个体。

U尾词表词表示个性和身份。在所有的词表词当中它们是最基本的。

U尾词表词可以采用N词尾和J词尾。带J词尾时,它们表示多个个体。

U尾词表词是限定词(§7)。因此不可以将la与它们连用。

U尾词表词通常是名词的修饰语(限定词),但是该名词常常省略。如果在上下文的别处未作表示,那么人们就认为说的是persono(jn)这个词:

  • Kiu libro estas via? → Kiu estas via?  哪一本(书)是你的?
  • Tiu seĝo ŝajnas bona. → Tiu ŝajnas bona.  那一把(椅子)看上去好。
  • Ĉiu homo devas pensi mem. → Ĉiu devas pensi mem.  每一个人都必须自我思考。
  • Kiu persono venis? → Kiu venis?  谁来了?
  • Ĉu estas iu [persono] en la kuirejo? — Jes, Paŭlo estas tie.  厨房里有人吗?——有,保罗在那里。
  • Jen kelkaj bonaj libroj. Kiun [libron] vi volas legi? — Mi volas tiun [libron].  这里有几本好书。你要读哪一本?——我要读那一本。
  • Ĉu vi havas krajonon? — Neniun [krajonon] mi havas.  你有铅笔吗?——我一支也没有。

Ĉiu(j)依据意思永远是复数的,但是,ĉiu和ĉiuj之间有着区别。

  • 如果单独考虑到个体,就使用ĉiu。
  • 如果整体考虑到群体,就使用ĉiuj。

有时,这一区别并不重要,但是,有时差异又很大:

  • Por ĉiu tago mi ricevas kvin eŭrojn. = Por ĉiu aparta tago…  我每天都挣到5欧元。
  • Ĉiu amas ordinare personon, kiu estas simila al li. = Ĉiu aparta homo amas…  每个人一般都爱着与自己相像的人。
  • Kvinope ili sin ĵetis sur min, sed mi venkis ĉiujn kvin atakantojn. = … mi venkis la tutan grupon.  他们五个一组向我扑过来,但是我战胜了每一组的五个进攻者。◇J在这里是必要的,因为提到的是数目五。但是,或者可以说:… mi venkis ĉiun el la kvin atakantoj. 但是,这时并非谈论对全组的进攻,而是说五个差不多是单独的进攻。
  • Post la kurado ĉiuj estis terure lacaj.  跑步以后所有人都很累。◇说的是跑步人的全组。也有可能说:… ĉiu estis terure laca.
  • El ĉiuj miaj infanoj Ernesto estas la plej juna. = El la tuta grupo de miaj infanoj…  在我所有的孩子中,欧内斯特是最小的。
  • Nun mi legas, vi legas kaj li legas; ni ĉiuj legas.  现在我在读,你在读,他也在读;我们大家都在读。◇Ni是复数词,因此ĉiuj务必要有J。

独立的neniu习惯上不带J词尾出现:

  • La tempon venontan neniu ankoraŭ konas. 未来的时光尚无人知晓。◇Neniu = neniu persono.
  • Mi konas neniun en tiu ĉi urbo.  在这座城市里我谁也不认识。

与后续名词连用时,neniu通常也不带J:

  • Ŝi ne vidis eĉ la ĉielon, ĉar ĝi estis kovrita de nuboj kaj neniustelo en ĝi brilis.  她甚至连天空也看不见,因为天空满是云彩,没有一颗星星闪耀。

然而,如果想以某种方式表示与“不止一个”概念形成对比,可以使用neniuj;但是,通常只有跟名词时才如此:

  • Ĉe la fenestro restis plu neniujfloroj.  窗台上现在没有花了。◇之前那里有许多花。

11.9  O尾词表词

kio         什么,哪个事物,哪种事物;那个事物

tio          那,那个事物

io           某个事物,某种事物

ĉio         一切,每个事物,每种事物

nenio     没有一个事物,没有一种事物

O尾词表词表示不可用名词准确命名的事物。在这里,“事物”这个普通词用于说明,但是意义甚至更加普通。O尾词表词也用来指代用整句表达的抽象事物。

O尾词表词可以采用N词尾,但是通常不采用J词尾,因为它们表达普通的整体。

O尾词表词的直接修饰语永远位于词表词后面:io bona, kion novan, ĉio grava等。

O尾词表词是独立的句成分。它们不可以修饰名词。它们对应于“U尾词+afero”:

  • Kio estas tio? = Kiu afero estas tiuafero?  那是什么?
  • Tio estas speco de meblo. = Tiu afero estas speco de meblo.  那是一种家具。
  • Ĉio restis kiel antaŭe. = Ĉiu afero restis kiel antaŭe.  一切如故。
  • Kion bonan vi trovis tie? = Kiujn bonajn aferojn vi trovis tie?  你在那里发现了什么好东西?
  • Nenion interesan mi trovis. = Neniuninteresan aferon mi trovis.  什么有趣的东西我也没有发现。

有时,人们会犹豫在tio和ĝi(§9.6.2)之间。通常情况下,tio用来表示不可以或不愿意用准确的名词来命名的不确定事物。Tio务必要用来指代整句表达的事物。Ĝi用来表示确定的事物,该事物之前已用名词表达,并且可以用带la或其他限定词的相同名词来重复:

  • Ŝi rakontis belan fabelon. Tioestis tre amuza.  她讲了一个美丽的童话故事。这很有趣。◇有趣的是她讲了一个童话故事。Tio指代前面的整个句子。
  • Ŝi rakontis belan fabelon. Ĝi estis tre amuza.  她讲了一个美丽的童话故事。它很有趣。◇有趣的是该童话故事。Ĝi指代句成分la (bela) fabelo。

11.10  A尾词表词

kia         何种的,具有何种性质的

tia          那种的,具有那种性质的

ia           某种的,具有某种性质的

ĉia         每种的,具有各种性质的

nenia     一种也没有的,没有任何性质的

A尾词表词用作形容词。它们依据形容词的相同规则采用J词尾和N词尾。但是,A尾词表词始终表示性质和种类,而真正的形容词(带有真正的A词尾)可以有更多的各种意思。

A尾词表词是限定词(§7)。因此,不可以用la(§7.1)与其连用。

  • Kia li estas? Ĉu li estas maljuna aŭ juna?  他长什么样?他年纪大还是年轻?
  • Kian aĝon vi havas?  你多大了?
  • Kia estas via nomo? 或者:Kiu [el ĉiuj nomoj] estas via nomo? 或更常见:Kio estas via nomo?  你叫什么名字?◇柴门霍夫也用:Kiel estas via nomo? 然而最常见的说法是:Kiel vi nomiĝas?
  • Be! li staris senhelpe, tian respondon li ne atendis.  糟糕!他呆呆地站在那儿,他没有料到会碰到这种回答。
  • Estis tia ventego, ke la tegoloj deflugis de la tegmentoj.  风吹得厉害,连屋顶上的瓦都吹走了。
  • Restu ĉiam tia, kia vi estas!  我希望你永远是这样!◇Tia指向后续的kia从句。如果tia后面不跟(带谓语的)整句而是单独的句成分,这时就不用kia,而用表比较的kiel(§14):Li estas tia kiel mi. 他就跟我一样。
  • Mi ne volis trinki la vinon, ĉar ĝi enhavis en si ian suspektan malklaraĵon.  我不想喝这种酒,因为它含有某种可疑的不明物质。
  • Maldiligenteco estas la radiko de ĉia malbono.  懒惰是万恶之本。
  • Nenia konstruo povas esti sen bruo.  〈谚语〉没有建造便没有噪音。

A尾词表词表示性质或种类,而U尾词表词则表示身份。在kia/kiu和tia/tiu上,区别通常是清楚的。在ia/iu, ĉia/ĉiu和nenia/neniu上,有时只有微小的差别:

  • Kia homo li estas?  他是什么样的人?◇想知道此人的特点。
  • Kiu homo li estas?  他是谁?◇想知道例如此人的名字以了解其身份。
  • Tia opinio estas tute erara.  那种见解是完全错误的。◇有关那种的所有见解都是错误的。
  • Tiu opinio estas tute erara.  那个见解是完全错误的。◇讨论中的那个见解是错误的。其他类似的见解可能是正确的。
  • Ni devas enloĝiĝi en ia hotelo. = … en hotelo de iu el la diversaj specoj de hoteloj.  我们必须住进一家饭店。
  • Ni devas enloĝiĝi en iu hotelo. = … en iu el la diversaj individuaj hoteloj, kiuj troviĝas ĉi tie.  我们必须住进某家饭店。◇通常省略句中的iu。

11.11  ES尾词表词

kies        谁的;那(些)人的,那(些)物的

ties         那人的,那些人的

ies          某人的

ĉies        所有人的

nenies    无人的

作为名词修饰语的ES尾词表词给该名词添加限定意义。因而ES尾词表词跟物主代词一样是限定词(§7),不可以用la(§7.1)与其连用。如果用de短语代替ES尾词表词,通常必须加la。

与物主代词一样,ES尾词表词位于名词之前,而同义的de短语必须位于其后:ties libro = la libro de tiu (persono) 那人的书。

ES尾词表词不可以采用J词尾或N词尾。

  • Kies filino vi estas?  〈圣经〉你是谁的女儿?
  • Mi efektive ne scias, kies kulpo ĝi estas.  我实际上并不知道那是谁的过错。
  • Ili ekvidis virinon, kies vizaĝon ili en la krepusko ne rekonis.  他们突然看见一个女子,在暮色中他们认不出她的面孔。
  • Kies gasto mi estas, ties feston mi festas.  〈谚语〉是谁的客人,就为谁庆贺。◇Ties用得不很多。通常人们宁可选用物主代词(lia, ŝia, ĝia或ilia)。
  • La infano ludis kun sia pupo, kiam subite ties kapo frakasiĝis.  那个孩子在玩洋娃娃,突然洋娃娃的头破了。◇Ties表示说的是洋娃娃的头。如果是孩子的头,则要说ĝia kapo。
  • Kiu ĝojas pri ies malfeliĉo, tiu ne restos sen puno. = … pri la malfeliĉo de iu persono…  〈圣经〉幸灾乐祸的,必不免受罚。◇Ies习惯上只用于某个未知的人(不用于物,也不用于多个事物或人)。
  • Tio estis la koro de riĉa fama viro, kies nomo estis sur ĉies lipoj. = …sur la lipoj de ĉiuj personoj.  这是一位有钱有势的绅士的心,他的名字路人皆知。◇Ĉies习惯上只用于人,而不用于物。
  • Memoru, ke Esperanto estas nenies propraĵo.  记住,世界语不是任何人的财产。◇Nenies习惯上只用于人,而不用于物。

11.12  E尾词表词

kie         在何处,在哪里;在那里

tie          在那里

ie           在某处

ĉie          到处

nenie     无处,没有一处

E尾词表词不可以跟J词尾,但是可以添加N词尾表示方向(§10.2.4):

kien       去何处,向何方向

tien        去那里,向那方向

ien         去某处,向某方向

ĉien       去各处,向各个方向

nenien   一处也不去,不向任何方向

  • Kie estas la libro kaj la krajono?  书和铅笔在哪里?
  • Mi montris al la infano, kie kuŝas ĝia pupo.  我给那孩子指出其洋娃娃在哪里。
  • Sonorado al li venas, sed de kie — li ne komprenas.  〈谚语〉有声音传来,他却不知从何方而来。
  • Mi volis resti tie, kie mi estis.  我想留在原地。
  • Se li scius, ke mi estas tie ĉi, li tuj venus al mi.  他要是知道我在这里,他会立即过来的。
  • Ĉu vi loĝas ie? = Ĉu vi loĝas en iu loko?  你住在某地吗?
  • Malsaĝulo ĉie sian nomon skribas.  〈谚语〉蠢人到处留名。
  • Pli bela reĝidino ol ŝi troviĝis nenie en la mondo.  世界上再也没有比她更美丽的公主了。
  • Kien vi iras? — Mi iras en la ĝardenon.  你去哪里?——我进花园去。
  • Rigardu tien ĉi.  (请)看这里。
  • Mi nenien plu iros hodiaŭ.  今天我不再去任何地方了。

11.13  AM尾词表词

kiam      在何时,在哪一次,在哪几次;在那时

tiam       在那时,在那(几)次

iam        在某时,在某(几)次

ĉiam      始终,总是,每一次(都)

neniam  永远不,从不,一次也没有

AM尾词表词不可以跟J词尾或N词尾。

  • Sed kiam tio okazis?  不过这是何时发生的呢?◇如果精确地问钟点,这时不用kiam,而用表顺序的疑问词kioma(§17.8)。
  • Li skribis al mi, ke li intencas ĝin eldoni, sed li ne skribis ankoraŭ kiam li ĝin eldonos.  他写信给我说他打算将它出版,但是他还是没有写他将何时出版。
  • En unu tago, kiam ŝi estis apud tiu fonto, venis al ŝi malriĉa virino.  有一天,当她在泉边时,一个穷妇人向她走来。
  • Tubeto, en kiun oni metas cigaron, kiam oni ĝin fumas, estas cigaringo.  人们在抽雪茄烟时将其放置其中的小管乃雪茄烟嘴。
  • De kiam vi loĝas ĉi tie?  从何时起你住在这里的?
  • Li vekiĝis nur tiam, kiam la suno leviĝis.  太阳升起时他才醒。
  • Ŝajnas al mi, ke ĉi tiun vizaĝon mi jam iam vidis.  我仿佛觉得以前见过这张面孔似的。
  • Ŝi estis ja la plej bela knabino, kiun li iam vidis.  她的确是他见过的最美丽的姑娘。◇Iam指代任何一个过去时间。
  • Oni diras, ke la vero ĉiam venkas.  人言真理常胜。
  • Bona koro neniam fariĝas fiera.  一颗好的心是永远不会骄傲的。
  • La maljunulo fermos por ĉiam siajn okulojn.  这老人将永远闭上眼睛。◇短语por ĉiam表示结果将永远保持。“闭上眼睛”只是瞬间的,而其结果,即“闭眼状态”才是永久的。

11.14  AL尾词表词

kial        由于何原因,出于何动机,为什么

tial         由于那原因,出于那动机,因此

ial          由于某原因,出于某动机,不知何故

ĉial        由于各种原因,出于各种动机,出于种种理由

nenial    毫无原因地,没有任何动机地,事出无因地

AL尾词表词不可跟J词尾或N词尾。

  • Kial vi ploras?  你为什么哭?
  • Mi komprenas, kial vi faris tion.  我理解你为何要做那事。
  • Hodiaŭ estas bela frosta vetero, tial mi prenos miajn glitilojn kaj iros gliti.  今天天气晴朗而有冰冻,因此我将拿上我的冰橇去滑冰。◇要注意tial和ĉar之间的不同。Tial指代原因,而ĉar则引导表示原因的从句:Mi prenos miajn glitiloj kaj iros gliti, ĉar hodiaŭ estas bela frosta vetero. 我将拿上我的冰橇去滑冰,因为今天天气晴朗而有冰冻。
  • Mi vin ial ankoraŭ ne konas.  由于某种原因,我还不认识你。
  • Vi demandas, kial mi amas vin. Mi respondas: ĉial!  你问我为什么爱你。我的回答是:事出皆有因!

Nenial一词在实践中非常罕用,但是当人们确实用它时,它否定全句(与所有其他的NENI首词表词一样):

  • Tian Regularon por nia Ligo mi nenial povus aprobi. = … mi pro neniuj motivoj povus aprobi.  我们协会的那种规章我绝无理由可以赞成。
  • Vi povus inciti lin kiom ajn. Li nenial kolerus. = … li pro neniu kaŭzo kolerus.  无论你可以激怒他多少次,他都没有理由生气。

如果想要表达肯定意义,就要使用sen kaŭzo, senkaŭze, senmotive等:Ŝi ridis senkaŭze. = Ŝi ja ridis, sed sen motivo. 她无缘无故地笑了。

11.15  EL尾词表词

kiel        以何种方式,何种程度,怎样

tiel         以那种方式,那种程度,如此

iel          以某种方式,某种程度

ĉiel         以各种方式

neniel    什么方式也不,绝不

EL尾词表词是普通的副词性词表词,如果不涉及到时间/状况(AM尾词表词)、地点(E尾词表词)、原因(AL尾词表词)或数量/数目(OM尾词表词)的话,就使用它们。EL尾词表词几乎覆盖副词性词可以表达的所有其他意思,特别是关于程度与方式。

EL尾词表词不可以跟J词尾或N词尾。

  • Kiel li aspektas?  他的外表怎么样?
  • Kiel vi fartas?  你(身体)好吗?
  • Rakontu al mi per malmulte da vortoj, kiel tio okazis.  请用几句话告诉我那是怎样发生的。
  • Mi zorgas pri ŝi tiel, kiel mi zorgas pri mi mem.  我关心她就像关心我自己。
  • Kiel alta estas tiu turo?  那座塔有多高?
  • Kiel longe ankoraŭ tiu malnova domaĉo staros ĉi tie ĉe la strato kiel spektaklo por ĉiuj?  那个破旧房子作为一个景观还要在街上立多久呢?
  • Tiu ĉi malfreŝa pano estas malmola, kiel ŝtono.  这块霉变的面包硬得像石头。
  • Bojas hundido, ĉar tiel faras la hundo.  〈谚语〉小狗叫,因为老狗也叫。
  • Ne faru tiel, faru tiel ĉi!  不要那样做,要这样做!
  • Ili ambaŭ estis tiel malagrablaj kaj tiel fieraj, ke oni ne povis vivi kun ili.  他们两人都如此叫人讨厌和自负,人们无法跟他们在一起生活。
  • Mi estas tiel forta, kiel vi.  我跟你一样强壮。
  • Iel ni sukcesos.  我们会设法成功的。
  • Ili ĉiel helpis al mi.  他们想方设法帮助我。
  • Mi neniel esperis sukceson.  我绝不希望成功。

11.16  OM尾词表词

kiom      多少,几个(数),多少(量)

tiom       那么多(数、量),这么多

iom        不很多但也不很少,一点点,少量

ĉiom      全部(数量),所有

neniom         一个也没有,一点都没有

OM尾词表词不可接受J词尾或N词尾。

  • Kiom vi volas, ĉu du aŭ tri? = Kiel multajn vi volas…  你要多少,两个还是三个?
  • Ŝi pripensis, kiom kostos al ŝi la nokta restado.  她在考虑住下来过夜的费用。
  • Ho, kiom pli bona estas via amo, ol vino!  〈圣经〉你的爱情比酒更美!
  • Kiom mi vidas, vi havas nur unu filon. = Laŭ tio, kion mi vidas, vi havas…  据我所见,

你只有一个儿子。◇也许你有更多的儿子,但是我看不到更多。

  • Sendi 100 ekzemplerojn mi ne povis, ĉar mi nun tiom ne havas.  我发不出100册,因为现在我没有这么多。
  • Mi havas tiom multe, ke mi ne bezonas ŝpari!  我有那么多,我不需要节省!◇kiom和tiom常常和multe(或multaj)连用。Multe可以省略,但是它对意思稍作强调。人们也可以使用kiel multe, tiel multe,但是此时并非强调。
  • Ŝi aĉetis iom da butero. = … kvanton da butero ne tre grandan sed tamen konsiderindan.  她买了一些黄油。◇Iom在理论上本该是“某种不定数量”的意思,但是,在实践中它几乎总是表示“很小数量”。它的意义实际上甚至更加特别,即:“不很多,但足够多地被考虑、显示其重要”。不要将iom跟malmulte混淆:Li faris iom da eraroj. 他犯了一点错误。错误并不多,但是足以让人们谴责他。Li faris malmulteda eraroj. 他犯了少量错误。错误很少,人们还须称赞他。
  • Mi pensas, ke mi ĝin ankoraŭ iom memoras. = … ne tre multe memoras, sed ankoraŭ ja memoras.  我想我还记得一点。
  • Tie supre estingiĝis la ruĝaj koloroj, dum la suno iom post iom malaperis.  在太阳渐渐消失的同时,那边山上的霞光也褪去了。◇短语iom post iom表示某事通过许多几乎不可分辨的微小变化而发生。
  • Kiom da benzino vi volas? — Mi volas ĉiom, kiom vi havas. = … Mi volas la tutan kvanton da benzino, kiun vi havas.  你要多少汽油?——你们有多少我都全部要。◇Ĉiom的意思实际上常常变得与更为常用的ĉio的意思非常相似。
  • Sur la mezo de la strato estas multe da radoj kaj da ĉevalaj hufoj, sed da homoj piedirantaj estas malpli, preskaŭ neniom.  在大街中间有许多车轮与马蹄印,但是行人很少,几乎一个也没有。

OM尾词表词既用作副词,又用作名词(§18)。

通常使用kiel和tiel表示程度。但是,为进行强势强调,可以改用kiom和tiom:

  • Ĝi estis tiom bela, ke mi svenis.  它是如此美丽,我都晕了。
  • La Esperantistoj tute ne pretendas, ke ilia lingvo prezentas ion tiom perfektan, ke nenio pli alta jam povus ekzisti.  世界语者们绝不自诩他们的语言是如此完美而不可逾越。

11.17  ALI首词会成为词表词吗?

有人多次提议给词表词表添加首部*ALI-*,创建新的系列*aliu*, *alio*, *alia*, *alies*, *alie*, *aliam*, *alial*, *aliel*, *aliom*。一些人甚至加以实践,特别使用*aliel*和*alies*这两个词。

在正式世界语中,ALI是普通词根,通过普通词尾从它构词。

  • alia  不同的,别的
  • alio  别的事物
  • alie  否则,以别种方式
  • alii  成为别的,有差别(很少使用)

启用新的词表词恐会给世界语带来剧烈的变化。以下仅仅是若干例子:

规范的alie一词最常见的意思是“否则,不然的话”,但是它也可以是“以别的方式”的意思。然而,词表词*alie*却可能是“在别处”的意思。于是,诸如Ni devas alie agi(我们必须另外行动)这样的正常句子就会完全改变其意思。

Alia在规范的世界语中不是词表词,而是普通形容词,其意思是“另一种的,另外”或“另一人,另一物”。新的词表词*alia*仅仅会是“另一种的”意思。如果存在ALI首词表词的话,那么就应该不再说诸如la alia ĉambro estas pli granda(另一间房间更大)这样的句子,而要说*la aliu ĉambro estas pli granda*。同样应该说*ili amas unu la aliun*而不说ili amas unu la alian(他们互爱)。

人们常常构造出如de alia speco → alispeca的合成词。但是,使用ALI首词表词的人可能必须改说成*aliuspeca*,因为不可能去除词表词的尾部。请与de tiu speco → tiuspeca(不是*tispeca*)作比较。

尚无人以连贯的方式实践过完整的ALI首词表词系列。只有不假思索地、违背逻辑地使用*aliel*和*alies*,以及偶然使用*aliu*。一些人部分使用经典的世界语,部分使用经过改革的方言。例如,当他们说alie或alia时,人们不得而知,是按基础世界语去理解呢,还是按新方言去理解。然而幸运的是,绝大多数人尚在按照规则、符合逻辑地使用世界语。

所以,应该只用业已存在的词表词,并且依据基础世界语的规则通过普通词根来表达其他事物:

应该避免的改革      正式的世界语                        中文

*aliu*                         alia                                           其他的,别的

*alio*                         alio                                           别的事情,别的事物

*alia*                          alia, alispeca, alieca                 另一种的,别类的

*alies*                        de alia (persono), aliula           别人的

*alie*                          aliloke                                      在别处

*alien*                        aliloken                                    去别处

*aliam*                       alifoje, aliokaze                       另一次,在别的情况下

*alial*                         alikaŭze                                   由于别种原因

*aliel*                         alimaniere, alie                        另外;要不然

*aliom*                      alikvante                                  以不同的量

【说明】有人提议aliio, aliiu, aliia, aliie, aliiel等“折衷”形式(即词根ALI与I首词表词连用的合成词)。此类词确实是规则的,但是很遗憾,它们在实际使用中是完全不适用的。要听出aliie和alie之间、aliia和alia之间等的区别绝非易事。多词规则地合成是不够的,它们也必须在实际交流中起作用。

 

中国世界语网站绿网
Verda Reto
la ĉina esperanta retejo
http://reto.cn
http://verdareto.com

返回世界语详解语法目录

阅读次数 397 legintoj

发表评论 Respondi

电子邮件地址不会被公开。 Retpoŝta adreso ne estos publikigita.