世界语详解语法 动词

世界语详解语法

第20章  动词

带有词尾I, AS, IS, OS, US或U之一的词是动词。动词表示动作的施行或状态的存在。

  • 限定动词(§20.1) 带有词尾AS, IS, OS, US和U之一的动词是限定动词。此种动词用作句子的谓语。
  • 不定式(§20.2)  带有I词尾的动词是不定式。此种动词不用作谓语,而是在句中具有各种其他作用。

20.1 限定动词

限定动词有三种式:陈述式、意愿式(命令式)和假定式。

20.1.1 陈述式

陈述式是表示现实的、现行的动作和状态的式。在陈述式中,必须区分三种时态:现在时、过去时和将来时。

20.1.1.1 现在时:AS词尾

现在时动词即带AS词尾的动词,表示动作或状态是现实的和实际的,它已经开始但并未结束。这就是说,动作或状态就发生在此时,或习惯性地发生,或事物是永恒的:

  • laboras  正在工作 ◇动作“工作”已经开始但尚未结束
  • estas  是,存在 ◇状态“是,存在”已经开始但尚未结束
  • Mi sidas sur seĝo.  我正坐在椅子上。◇“坐”是现实的、现在的。
  • Mi estas advokato.  我是律师。◇该职业是实际的、现在的。
  • Kvar kaj dek ok faras dudek du.  (4 + 18 = 22)  ◇这是永恒的。
  • Nun mi legas.  现在我正在阅读。◇“阅读”现在实际在发生。
  • Hodiaŭ mi studas Esperanton.  今天我学习世界语。◇在说话时刻我可能并不在学习,但是,我已经开始了今天的学习并且尚未结束。
  • En la vintro oni hejtas la fornojn.  人们在冬天点上火炉。◇这在每个冬天都会发生,过去和将来都是这样。
  • Mi loĝas ĉi tie tri jarojn.  我在这里住了三年。◇我的“居住”已经持续了三年,并且继续持续着。

有时,在故事中使用AS时态来表示故事的时间,即故事所说到的时间。这种特别的风格可以使故事的讲述更加生动:

  • Ne suspektante ion li iradis tra la arbaro. Subite eksonas pafo.  他穿行在森林里,什么也没有察觉。突然,响起了一声枪响。◇讲述人首先使用过去时来表示过去,但是后来,他改成了现在时以便让听者或读者感到似乎他自己就在现场,能够听到那声枪响。

20.1.1.2 过去时:IS词尾

过去时动词即带IS词尾的动词,表示动作或状态是现实的,但是发生在说话时刻之前的某时。通常情况下,该动作或状态已经结束:

  • laboris  曾经工作,工作过 ◇动作“工作”发生在现在之前。
  • estis  曾经是;有过 ◇状态“是;存在”发生在此前更早时。
  • Mi sidis tiam sur seĝo.  当时我坐在椅子上。◇“坐”实际发生在过去时间。
  • Mi estis knabo.  (那时)我是一个男孩。◇童年在相关的过去时间里是现实的。
  • Hieraŭ mi renkontis vian filon, kaj li ĝentile salutis min.  昨天我遇见了你的儿子,他彬彬有礼地向我打了招呼。
  • Mi loĝis ĉi tie tri jarojn.  我在这里住过三年。◇我的“居住”持续了三年,但是不再持续了。

如果要表示过去时间的细化变化,可以使用各种附加的词,但是也可以使用合成的动词形式。然而,简单的过去时几乎永远是够用的。

有时,可以看到IS形式表示在将来完成的某事。这是错误的。应该用OS形式,或者,如果想要非常确切的话,用estos …inta(§21.4)。因此,不要说:Mi venos al vi, kiam mi *finis* mian taskon. 要说:Mi venos al vi, kiam mi finos mian taskon. 或者:Mi venos al vi, kiam mi estos fininta mian taskon. 我完成任务以后再来你处。

20.1.1.3 将来时:OS词尾

将来时动词即带OS词尾的动词,表示动作或状态在说话时刻尚未开始。当然,将来总是不确定的,但是,将来时表示说话人认为事情真的会发生:

  • laboros  将要工作 ◇动作“工作”尚未开始,但是确实将要开始。
  • estos  将要是;将会有 ◇状态“是;存在”尚未开始,但是稍后将会实现。
  • Mi sidos poste sur seĝo.  稍后我将坐在椅子上。◇“坐”稍后将会实际发生。
  • Mi estos riĉulo.  我将是富人。◇富人的状态是将来的事实。
  • Mi rakontos al vi historion.  我讲给你说一段故事。◇“讲述”尚未开始。
  • Morgaŭ estos dimanĉo.  明天(将)是星期日。
  • Mi loĝos ĉi tie tri jarojn.  我将在这里住上三年。◇我的“居住”尚未开始,但是,当它开始时,它将实际持续三年。

20.1.2 意愿式(命令式):U词尾

意愿式动词即带U词尾的动词,表示动作或状态不是现实的,而是被祈求的、被想要的、被命令的或被追求的。意愿式并不表示动作的时间。然而,此种动作习惯上是在将来:

  • laboru  工作吧 ◇动作“工作”是被祈求的、被请求的、被命令的或被追求的。
  • estu  成为……吧 ◇状态“是”是被祈求的、被请求的、被命令的或被追求的。
  • Sidu sur seĝo!  请坐在椅子上!◇命令或请求。
  • Estu viro!  做个男人吧!◇命令或请求。
  • Ludoviko, donu al mi panon.  路德维希,请把面包给我。
  • Ni legu la unuan ĉapitron.  让我们读第一章吧。◇祈求的表达。
  • Ĉu ni iru al la dancejo?  我们去舞厅好吗?◇征求意愿的疑问句。然而,此种疑问

句的实际意思最常见的是有礼貌的提议。请比较此后的有礼貌的请求。

如果意愿式的主语是代词vi的话,则常常省略:Venu tuj! = Vi venu tuj! 请(你)立即过来!但是,此种省略只有可能在主句中,而不是在从句中。

20.1.2.1 Ke从句中的意愿式

如果主句以某种方式表示意愿、目标、主张等,则ke从句(§23.1)中使用意愿式:

  • Mi volas, ke vi laboru.  我想要你工作。◇“工作”是被要求的。
  • Li petas, ke mi estu atenta.  他请我注意。
  • Estas necese, ke ni nun unu fojon por ĉiam faru finon al tiu ĉi stato.  我们有必要从现在起就永远结束这一状态。

20.1.2.2 有礼貌的请求

要更有礼貌地表达自己的意愿,就要使用“bonvolu+不定式”。也可以附加其他礼貌用语,如mi petas等。

  • Bonvolu sidi ĉi tie! = Sidu ĉi tie, mi petas!  请坐在这里!
  • Bonvolu fermi tiun ĉi fenestron! = Fermu la fenestron, mi petas!  请关上这扇窗子!

务必不要使用双重的U形式。不要说:*Bonvolu sidu…*。

【说明】有些人改用bonvole …U,例如:Bonvole sidu ĉi tie! 这是十分符合逻辑的替换语,但是它不符合习惯,也不是传统用法。

20.1.3 假定式:US词尾

假定式动词即带US词尾的动词,用于表示非现实的、假想的或幻想的动作和状态。US形式不表示动作的时间:

  • laborus  (如果)工作 ◇动作“工作”是假想的。
  • estus  (如果)是 ◇状态“是;存在”是假想的。
  • Se mi estus riĉa, mi ne laborus. 假如我有钱,我就不工作了。◇说的是非现实的、假想的状态和动作。
  • Se mi estus sana, mi estus feliĉa.  如果我身体好,我就会很幸福。
  • Se mi nur loĝus en palaco!  但愿我住在宫殿里!◇“居住”是被祈求的,但是我知道,它是不可能的,仅仅是幻想而已。
  • Mi ne farus la eraron, se li antaŭe dirus al mi la veron (或者se li estus dirinta al mi la veron).  假如他事先告诉我真相,我就不会犯错误了。◇这里的farus和dirus都讲述了假想的过去动作。如果人们愿意,也可以用estus dirinta(§21.4)来表示过去。

假定式也用来表示更加委婉地提出请求或祈求:

  • Mi dezirus aĉeti kelkajn aferojn.  我想买几样东西。◇现实的祈求,但是被礼貌地提出。
  • Ĉu mi povus havi la skribilon?  我可以用一下那支笔吗?◇很有礼貌的、委婉的请求。
  • Ĉu vi bonvolus paroli iom pli silente.  请你稍微小声一点说话好吗?◇很有礼貌的、委婉的请求。

假定式常常与表示条件的小品词se(§23.4)连用,但是se并非自动需要假定式。一切取决于意思。如果清楚地涉及到假想,就要使用US,但是,如果有可能是现实的动作或状态,就要使用陈述式:

  • Se li estus ĉi tie, li certe mirus pri la malordo.  如果他在这里,他肯定会因混乱而吃惊。◇人们知道他不在这里,但是如果他在,他也会吃惊。
  • Se li estas ĉi tie, li certe miras pri la malordo.  如果他在这里,他肯定会因混乱而吃惊。◇人们不知道他是否在这里,但是很有可能是如此。如果实际上是如此,他实际上也会吃惊的。

在一些语言中,用于假定式的动词形式也表示曾经预见到的某事。这在世界语中用合成的动词形式表达:estis …onta(§21.4)或estis …ota(§21.5)。

20.2 不定式

带有词尾I的动词只对动作或状态进行命名。它们并不表示说的是现实的事物、愿望还是假想。它们也不表示时间。不定式传统上被看作是动词的基础形式。因此,动词在词典中以不定式的形式出现。

不定式常常与动作名词相似:labori “进行工作”的概念;esti “是,存在”的概念。但是,存在差异。

不定式以名词短语通常所具有的作用参与句中:主语、宾语、pri状语等。有时,不定式的前面甚至可以有介词。但是,不定式永远不可以有N词尾或J词尾。

跟谓语动词一样,不定式可以有宾语、状语等。因此,不定式还是动词。

  • manĝi rapide       快速吃 ◇不定式有方式副词状语。
  • multe manĝi  吃得很多 ◇不定式有数量副词状语。
  • manĝi pomon      吃苹果 ◇不定式有宾语。

然而,不定式却不可能有自己的(语法)主语。所以不可能说:*mi manĝi*, *la knabino esti* 等。然而最常见的是,存在着被省略的主语即意义主语

许多(但不是所有)不定式恰似缩略的ke从句:

  • Mi ĝojas vin vidi! = Mi ĝojas, ke mi vin vidas!  我很高兴见到你。
  • Mi vidis la knabon kuri. = Mi vidis, ke la knabo kuras.  我看见那个男孩在跑步。

20.2.1 不定式用作主语

当人们想要说不定式的动作如何时,不定式可以用作句子的主语。最常见的是,谓语为esti的形式:

  • Resti kun leono estas danĝere.  与狮为伴非常危险。◇动作resti kun leono是危险的事情。Danĝere是resti的表语。它要用E词尾,因为它是动词的修饰语。
  • Kritiki estas facile, fari [estas] malfacile.  〈谚语〉批评容易,做事难。◇动作kritiki是容易的事情,动作fari是困难的事情。

20.2.2 不定式与谓语动词连用

不定式常常与它所依附于的谓语动词连用:

  • Mi povas kuri.  我能跑。
  • Li volis veni.  他想来。
  • Ili devis cedi.  他们必须让步。
  • En varmega tago mi amas promeni en arbaro. ≈ … amas promenon…  在炎热的日子里,我喜欢在森林中散步。
  • Ŝi komencis senti doloron kaj rigidiĝon. ≈ Ŝi komencis sentadon de doloro…  她开始感到疼痛和僵硬。
  • Li ŝajnis subite kompreni. = Li ŝajnis subite komprenanta…  他好像突然就懂了。◇不定式为主语li的表语。
  • Nun ili ĉiuj iris dormi. = … iris por dormi.  现在,他们全都去睡觉了。◇当不定式用作por状语时,通常省略介词por。
  • Ŝi tuj kuris bati ŝin. = …kuris por bati ŝin.  她立刻跑过去打她。
  • Kaj vi ne hontas fanfaroni per ĉi tio? ≈ … hontas pri fanfaronado…  那么,你不会因为用这来吹嘘而感到羞愧吗?◇当不定式用作pri状语时,总是省略介词pri。
  • Feliĉe mi sukcesis ekbruligi la fajron. ≈ … sukcesis pri ekbruligado de la fajro.  很幸运,我终于把火点起来了。

在此前的例子中,不定式的意义主语与谓语动词的主语相同。但是在某些情况中,不定式具有与谓语不同的主语。

某些谓语表示的动作旨在影响另一人(或事物)的动作。此类动词如:(mal)permesi, ordoni, doni, destini, peti, instrui, instrukcii, devigi, lasi, inviti, voki, sendi, (mal)konsili, komandi, konvinki, persvadi, memorigi和(mal)rekomendi。受影响的人(或事物)以al状语或N状语的形式出现在此类动词上。当不定式连同此类动词出现时,不定式的意义主语即为那个受影响的人或事物:

  • Mi malpermesis al li fari tion.  我禁止他做那件事。◇Fari的主语是li。
  • Ili ordonis al mi veni antaŭ la vesperiĝo.  他们命令我天黑前来。◇Veni的主语是mi。
  • La reĝo Aĥaŝveroŝ ordonis venigi al li la reĝinon Vaŝti.  〈圣经〉亚哈随鲁王吩咐王后瓦实提到王面前。◇Venigi的主语是国王所吩咐的那些人。他们被省略了,但是却可以以al状语的形式出现:… ordonis al iuj venigi
  • Mi petas vin trinki. = Mi petas vin, ke vi trinku.  我请你喝(一杯)。

动词promesi不属于这个群组:

  • Mi promesis al li veni al la festo. = Mi promesis al li, ke mi venos al la festo.  我答应他来参加聚会的。◇Veni的意义主语就是表语动词的主语。

当谓语性动词为vidi, aŭdi, senti, imagi等词时,可能会出现作为谓语动词的宾语表语(§10.1.4.2)的不定式。这时,该宾语是不定式的意义主语:

  • Mi vidis la knabon kuri.  = Mi vidis la knabon kuranta. Mi vidis, ke la knabo kuras.  我看到那个男孩在跑步。◇Kuri是vidis的宾语,la knabon的表语。Kuri的主语是la knabo。
  • Mi hodiaŭ matene vidis danci miajn knabinojn.  今天早晨,我看到我的女儿们在跳舞。◇女孩们跳舞。

20.2.3 不定式用作补足语

不定式可以是名词或形容词(最常见的是表示行为的)的后置补足语:

  • Forte min doloras la nepovado helpi vin sur via malfacila vojo. = Forte min doloras, ke mi ne povas helpi vin…  在你困难的道路上不能帮你,使我深感痛苦。
  • Mi ricevas grandan deziron edziĝi. = Mi ekdeziregas edziĝi.  我现在非常想结婚。
  • Lia propono elekti novan prezidanton ne estis akceptita.  他的选举新主席的提议未被接受。
  • Vi havis nenian rajton paroli al mi en tia maniero.  你没有任何权利这样跟我说话。
  • Ŝi ricevis la taskon trovi trinkaĵon. = … la taskon, ke ŝi trovu trinkaĵon.  她接到了寻找饮料的任务。
  • Mi estas kapabla instrui nur la francan lingvon. = … kapablas instrui…  我只会教法语。
  • Mi estas preta iri por vi piede al la fino de la mondo.  我已做好准备,为你走到世界尽头。

20.2.4 不定式与介词连用

通常情况下,人们并不指出不定式的句作用,而是让上下文来表示。然而,有时有必要用介词来表示不定式的句作用。在所有介词当中,传统上只有por, anstataŭ(§10.3.6.1)和krom(§10.3.6.2)被用在不定式之前。可是,sen现在也越来越多地用在不定式之前。

  • Ni ĉiuj kunvenis, por priparoli tre gravan aferon.  我们一起开会,来谈一件非常重要的事情。◇“Por+不定式”主要用于当不定式具有与谓语相同的主语时。如果两个主语不同,最为常见的是使用不带介词的不定式:Ŝi invitis min trinki kafon. = … por ke mi trinku kafon. 她邀请我喝咖啡。在移动动词如iri和kuri后面,人们选用不带por的不定式,甚至当两个主语相同时也是如此:Mi iros ripozi. = Mi iros por ripozi. 我要去休息了。
  • Ĉi tie ne ekzistas akvo por trinki? ≈ Ĉi tie ne ekzistas trinkebla/trinkota akvo.  这里没有可以喝的水吗?◇如果不定式为名词的补足语,则使用独立于意义主语的por。
  • En la domo estas jam nenio por manĝi.  屋里已经没有任何吃的东西了。
  • La aliaj anasoj preferis naĝadi en la kanaloj, anstataŭ viziti ŝin.  别的鸭子都愿意在溪流里游泳,而不愿意跑来看她。
  • Vi nenion povas fari krom kunbati viajn dentojn.  除了叩击你的牙齿之外,你什么也做不了。
  • Ne ekzistas alia bono por la homo, krom manĝi kaj trinki.  〈圣经〉人莫强如吃喝,且享福。[意即]人除了吃喝,就没有别的好处了。
  • Tion mi ne povus fari sen detrui mian reputacion. = … sen detruo de mia reputacio / … ne detruante mian reputacion.  这件事我无法在不损害名誉的情况下去做。
  • Sen manĝi kaj trinki oni ne povas vivi. = Sen manĝado kaj trinkado…  不吃不喝就无法生存。

在antaŭ和不定式之间,可以放置比较词ol:

  • Oni devas iri longan distancon, antaŭ ol veni al la rivero. = … antaŭ ol oni venas al la rivero.  到河边,要走好长一段路。
  • Antaŭ ol foriri li ŝlosis la pordon. = Antaŭ ol li foriris…  他离开前把门锁上了。

在不定式前使用其他介词并非违反逻辑,但是可能会因为不符合习惯而引起误解。

20.2.5 不定式如同谓语

有时,人们会看到,在一个句子或从句中唯一的动词就是不定式。这时,该不定式在意思上等同于意愿式(§20.1.2)或带povi的短语:

  • Grandega hundo metis sur min sian antaŭan piedegon, kaj mi de teruro ne sciis, kion fari. = … kion mi faru.  一条大狗把前脚搭在我身上,我吓得不知该怎么办。
  • Mi efektive jam ne scias, kiel ĝin klarigi. = … kiel mi ĝin klarigu.  我实际上已经不知道该如何说明它。
  • Ili ne havas, kion manĝi, ili ne havas, per kio hejti la fornon. = Ili ne havas (ion), kion ili/oni povus manĝi, ili ne havas (ion), per kio ili povus hejti la fornon.  他们没有吃的东西,没有生炉子所用的东西。
  • Mi havis tiam apud mia domo foson, kiu, se preni la plej malmulte, havis almenaŭ ok futojn da larĝeco. = … se oni prenu la plej malmulte…  当时,我在我家房子旁边挖了一个坑,如果取最小值,这个坑至少也有八英尺宽。
  • Ĉu esti aŭ ne esti, — tiel staras nun la demando. = Ĉu mi estu aŭ ne estu…  生存还是毁灭,这是一个值得考虑的问题。
  • Kion fari? = Kion oni/mi/vi faru? 做什么?/ 怎么办?

有时,可以看到不定式用来代替表命令的U形式。这时,该命令被赋予中性的色彩,既非礼貌又非不礼貌,而只是确认。该不定式的意义主语完全是一般的oni。这一用法不多见:

  • Nur prunti, sed ne restigi al si! = Oni povas nur prunti…  你们可以把它借去,但是不能不还!◇说话人没有用U形式,而是将自己的意愿说出来,成了对不可讨论的事实的简单确认。
  • Por landoj ne menciitaj en la listo sin turnial LF-KOOP, Svislando.  表中未提及的国家请向瑞士的LF-KOOP订购。◇关于如何订购LF-KOOP的物品的简单确认。

【译注】LF-KOOP = Kooperativo de Literaturo Foiro 文学市场合作社。这是1980年在瑞士拉绍德封(La Chaux-de-Fonds)成立的组织,宗旨是通过世界语生产和销售世界语的文化商品、提供世界语服务。

20.2.6 不定式与动作名词

不定式和动作名词很相似,但是存在差异。不定式始终都有被省略的意义主语,常常与谓语的主语相同。然而,动作名词却不受主语支配。动作名词指称动作而不考虑可能的施动者。因此,如果将不定式变为动作名词,句子的意思可能发生变化:

  • Malbonaj infanoj amas turmenti bestojn. = Ili amas, kiam ili mem turmentas bestojn.  坏孩子喜欢(自己)虐待动物。
  • Malbonaj infanoj amas turmentadon de bestoj. = Ili amas turmentadon de bestoj, ĉu ili mem turmentas, ĉu iu alia turmentas.  坏孩子喜欢(不论自己还是别人)虐待动物。
  • Mi promesis amuziĝi. = Mi promesis, ke ĝuste mi amuziĝos.  我答应(我)去娱乐。
  • Mi promesis amuziĝon. = Mi promesis, ke okazos amuziĝo.  我保证有娱乐活动。◇谁将娱乐并不重要。

 

 

中国世界语网站绿网
Verda Reto
la ĉina esperanta retejo
http://reto.cn
http://verdareto.com

返回世界语详解语法目录

阅读次数 140 legintoj

发表评论 Respondi

电子邮件地址不会被公开。 Retpoŝta adreso ne estos publikigita.